168 mln dni na chorobowym. Koszt zwolnień sięgnął 28 mld zł. Polska wśród krajów o najniższej absencji chorobowej w Europie
Od stycznia do września 2026 r. absencja chorobowa w Polsce objęła 168,6 mln dni, a kwota wypłat związanych z niezdolnością do pracy sięgnęła 27,9 mld zł – wynika z danych ZUS. W pierwszym półroczu lekarze wystawili 14,1 mln zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy. Choć było ich mniej niż rok wcześniej, liczba dni nieobecności praktycznie się nie zmieniła. Podobne wyzwania dotyczą także innych rynków pracy. Dane OECD pokazują, że skala deklarowanej absencji chorobowej wśród pracowników pełnoetatowych jest w wielu krajach wyższa niż w Polsce. Największe wyzwanie może być jednak dopiero przed nami. Jesień i zima to okres, w którym fala infekcji sezonowych wystawia na próbę nie tylko odporność pracowników, ale także ciągłość pracy firm.
Mniej zwolnień, ale niemal tyle samo dni nieobecności – tak wygląda bilans absencji chorobowej w pierwszym półroczu 2026 r. Lekarze wystawili w tym czasie 14,1 mln zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, o 2,7 proc. mniej niż rok wcześniej. Pracownicy spędzili jednak na chorobowym 147,7 mln dni, wobec 148,1 mln w analogicznym okresie 2025 r. Spadek liczby zwolnień nie przełożył się na porównywalne ograniczenie absencji.
Potwierdzają to dane dotyczące choroby własnej osób ubezpieczonych w ZUS. W pierwszych sześciu miesiącach roku wystawiono im 11,4 mln zaświadczeń obejmujących łącznie 123,1 mln dni nieobecności. Przeciętne zwolnienie trwało 10,81 dnia. Choć liczba takich zaświadczeń zmniejszyła się o 2,5 proc. rok do roku, łączny czas absencji wzrósł o 0,6 proc.
Skala zjawiska pozostaje duża również w ujęciu całorocznym. Z miesięcznych zestawień ZUS wynika, że od stycznia do września 2026 r. absencja chorobowa ogółem objęła 168,6 mln dni.
– Mniejsza liczba wystawianych zwolnień nie musi oznaczać, że problem nieobecności związanych z L4 staje się w firmach mniej odczuwalny. Choroby są naturalnym elementem życia zawodowego, dlatego przedsiębiorstwa powinny uwzględniać ryzyko nieobecności już na etapie planowania zatrudnienia i organizacji pracy. Wciąż jednak wiele firm nie traktuje tego aspektu jako stałego elementu zarządzania zespołem – zauważa Magda Dąbrowska, prezeska Grupy Progres. – Z punktu widzenia pracodawcy istotne jest nie tylko to, ile zwolnień wystawiono, ale przede wszystkim jak długo pracowników nie ma w pracy. Kilkudniową nieobecność stosunkowo łatwo uwzględnić w planowaniu, natomiast dłuższa choroba może wymagać zmiany harmonogramów, przekazania obowiązków innym osobom lub zatrudnienia dodatkowych pracowników. Jeżeli kilka takich sytuacji występuje jednocześnie, wpływ na funkcjonowanie firmy może być znaczący – dodaje.
Od 0,1 do 5,7 tygodnia chorobowego rocznie. Tak różnią się kraje
Z danych OECD za 2025 r. wynika, że pracownicy w niektórych krajach spędzają na chorobowym nawet kilkukrotnie więcej czasu niż w Polsce. W Norwegii przeciętna deklarowana absencja pracowników pełnoetatowych wynosiła aż 5,7 tygodnia rocznie. Niewiele mniej w Słowenii – 5,1 tygodnia i Hiszpanii – 5 tygodni. W czołówce zestawienia znalazły się również Finlandia z wynikiem 4,8 tygodnia oraz Francja, gdzie było to 4,1 tygodnia. Niemcy odnotowały 3,5 tygodnia, Austria 3,3, a Szwecja 3,2 tygodnia.
Na tym tle Polska wypada stosunkowo dobrze, średnia wyniosła 1,8 tygodnia rocznie. Krótszą deklarowaną absencję odnotowano m.in. w Irlandii (1,6 tygodnia), na Litwie i w Luksemburgu (po 1,5 tygodnia), na Słowacji (1,2 tygodnia) oraz w Stanach Zjednoczonych (1,1 tygodnia). Na drugim biegunie znalazła się Rumunia, gdzie wskaźnik wyniósł zaledwie 0,1 tygodnia.
Choroby psychiczne coraz większym źródłem absencji
Problemy ze zdrowiem psychicznym stają się coraz istotniejszą przyczyną nieobecności w pracy, i to nie tylko w Polsce. W wielu krajach rośnie znaczenie zaburzeń psychicznych jako czynnika wpływającego na zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych. W Polsce skala tego zjawiska jest szczególnie widoczna w statystykach ZUS. W 2025 r. zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania odpowiadały za 34,1 mln dni absencji chorobowej, czyli 14,1 proc. wszystkich dni niezdolności do pracy z powodu choroby własnej. Dla porównania, w 2015 r. było to 17,9 mln dni. Oznacza to wzrost o około 90 proc. w ciągu dekady.
Więcej dni nieobecności w 2025 r. generowały jedynie choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej – 42,4 mln. Na kolejnym miejscu znalazły się właśnie zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, a następnie choroby układu oddechowego.
– W firmach często dużo mówi się o efektywności, wynikach i realizacji celów, a zdecydowanie za mało o tym, w jakiej kondycji są ludzie, którzy mają te cele osiągać. Tymczasem absencja chorobowa nie zaczyna się w dniu wystawienia zwolnienia. Niekiedy poprzedzają ją miesiące pracy pod presją, przeciążenie obowiązkami, brak regeneracji czy ignorowanie pierwszych sygnałów problemów zdrowotnych. Dotyczy to zarówno zdrowia psychicznego, jak i fizycznego. Nie każdej chorobie można zapobiec, ale można tworzyć takie środowisko pracy, które nie dokłada pracownikom kolejnych obciążeń. To nie jest wyłącznie kwestia dobrego samopoczucia zespołu, lecz także odpowiedzialności biznesowej. Pracodawca, który chce utrzymać ciągłość działania firmy, musi dbać nie tylko o dostępność pracowników, ale również o ich zdolność do długofalowego wykonywania pracy – podkreśla Magda Dąbrowska, prezeska Grupy Progres.
Największe wyzwanie może dopiero nadejść
Jesień i zima tradycyjnie przynoszą wzrost zachorowań na grypę, infekcje dróg oddechowych i inne choroby zakaźne. W 2025 r. choroby układu oddechowego odpowiadały za 13,6 proc. dni absencji. Tegoroczny sezon infekcyjny dopiero się rozkręca. Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność przygotowania się na możliwe zwiększenie liczby nieobecności w kolejnych miesiącach.
– Firmy powinny już teraz uwzględnić ryzyko większej absencji w planowaniu pracy na końcówkę roku i początek kolejnego. Dotyczy to szczególnie branż, w których ciągłość obsługi, produkcji czy realizacji zamówień ma kluczowe znaczenie. Potrzebne są rozwiązania pozwalające szybko uzupełniać braki kadrowe, ale również działania profilaktyczne. Nie bez znaczenia jest kultura organizacyjna, w której pracownik nie czuje presji, by przychodzić do pracy mimo choroby – zaznacza Magda Dąbrowska. – Jednocześnie nie możemy sprowadzać problemu wyłącznie do sezonowych infekcji. Ważne jest również odpowiedzialne korzystanie ze zwolnień lekarskich i przestrzeganie zasad, na jakich są wystawiane. L4 powinno służyć powrotowi do zdrowia, a nie być traktowane jako dodatkowy czas wolny. Ostatecznie zarówno pracodawcom, jak i pracownikom powinno zależeć na tym samym – zdrowym zespole i stabilnym funkcjonowaniu firmy – podsumowuje prezeska Grupy Progres.
Skala kontroli ZUS pokazuje, że odpowiedzialne korzystanie ze zwolnień to nie tylko kwestia deklaracji. Od stycznia do września 2026 r. Zakład przeprowadził 318,7 tys. kontroli osób przebywających na L4. W ich wyniku wydał 15,7 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych, a łączna kwota zakwestionowanych w ten sposób świadczeń wyniosła 27,2 mln zł. Nie wszystkie te przypadki oznaczają cofnięcie zwolnienia – statystyka obejmuje decyzje dotyczące wstrzymania wypłaty zasiłku.